| جهان ما پر از شگفتي هاست برخي از اين گونه علاوه بر شگفتي هايشان بالقوه حادثه آفرين و مصيبت بارند كه براي سلامت محيط زيست و انسانها بسيار خطرناك مي باشند (آذرخش، زلزله، سيل) آدميان براي مبارزه با اين گونه موارد و مصون ماندن از آن براي ادامه حيات طي ساليان دراز گذشته راههاي متفاوتي را پيموده اند وعلم مبارزه و رويارويي با آن را آموخته اند و تجربه كرده اند و ياد گرفته اند كه چگونه با آن روبه رو شوند و برآن غلبه كنند تا زنده باشند و زندگي كنند. آذرخش و ماهيت آن مورد ويژه اي كه ما خواهان شناسايي و بررسي علل به وجود آمدن آن هستيم آذرخش (صاعقه) مي باشد كه اين پديده جالب الكتريكي نيز به نوبه خود در صورت نداشتن شناخت كافي از روشهاي حفاظتي آن باعث خسارات هاي جانبي و مالي زياد و جبران ناپذير خواهد شد.
در مواقعي از سال تغيير و تحولات جوي باعث به وجود آمدن توده ابرهاي باردار و بزرگي كه به ابرهاي سنداني شكل از نوع (cumulonimbus) معروف هستند تشكيل مي شوند كه در بعضي مواقع پهناي آن به 20 كيلومتر و با گستردگي چندين ده كيلومتر مي رسد، بر اثر جابجايي دروني در بالاي اين توده بزرگ ابر كريستال هاي يخ با بهارهاي مثبت و در پايين آن ذرات آب با بار منفي تشكيل مي شوند.
اين ابرهاي باردار در حركت خود يا به ابرهاي ديگري برخورد كرده و بارهاي الكترواستاتيكي خود را تخليه مي كنند كه باعث به وجود آمدن تندر (رعد وبرق، آسمان غرنبه) مي شوند.
اين ابرها در حين گذار خود براي تخليه بار خود با ولتاژهاي بالاي (حدود 20 كيلووات/ مترمربع) تخليه اي بين نقاط مرتفع زمين (كوه ها- ساختمان هاي بلند- سازه هاي فلزي مرتفع- دكل هاي مخابراتي و تلويزيوني- مخزنهاي بزرگ سوختي و شيميايي- انبارهاي مواد منفجره و آتش زا) انجام مي دهند كه اين عمل تخليه الكتريكي آذرخش نام دارد و اين پديده شگفت طبيعي است كه اثرات زيان بار و مخربي را در صورت تجهيز نبودن اين گونه تاسيسات به سيستمهاي حفاظتي در برداشته، همچنين اثرات بعدي آن باعث خسارات فراوان ديگري خواهند شد.
روش هاي رويارويي با آذرخش و پيدايش صاعقه گير
انسانهاي نخستين در هنگام وقوع حادثه به ناچار راه گريز در پيش گرفته، دوراني بعد براي رهايي از اين مصائب به نيايش و نذورات متوسل مي شدند، اما وقتي انسانها دريافتند كه با تكيه برخرد و تجربه خويش مي توانند بر مشكلات پيروز شوند، توانايي يافتند برآن غلبه نمايند و در بسياري از موارد آنان را به خدمت گيرند.
در همين راستا براي مقابله با آذرخش ميله هاي ساده برق گير كشف و ابداع گرديده اند كه قديمي ترين نوع آن ميله هاي ساده ايست كه راس گنبدها و منارها در ايران خودمان مورد استفاده براي ايمني ساختمان قرار گرفته اند (ميدان نقش جهان- اصفهان)- در قرون 17 و 18 براي يافتن راه هاي جلوگيري از صدمات و خسارات صاعقه كوشش هاي زيادي به عمل آمده است كه در آن رابطه كوشش هاي چشمگير بنجامين فرانكلين و دالي بارد است كه موجب كشف و ابداع صاعقه گيرهاي جديد گرديد.
انواع صاعقه گيرهايي كه مورد استفاده قرار گرفته اند عبارتند از :
1-صاعقه گيرهاي ابتدايي قرون گذشته
2-صاعقه گيرهاي فرانكليني
3-صاعقه گيرهاي اتمي
4-صافه گيرهاي بادي (پيزو الكتريك)
5-صاعقه گيرهاي الكتروخازني
ESE (Early Screamer Emission)
شيوه عملكرد صاعقه گيرهاي جديد براساس نيروي الكتريسيته بوجود آمده در شرايط جوي بويژه قبل از اصابت مستقيم صاعقه مي باشد كه نسل نوين و تكامل يافته ترين آنهاست.
در ميان صاعقه گيرهاي ساخته شده كنوني كه براي حفاظت جلد خارجي ساختمانها به كار مي روند اين صاعقه گيري بهتر است كه
1-شعاع پوشش حفاظتي بيشتر نسبت به نوع مشابه خود به خاطر كيفيت و تكنولوژي پيشرفته تر و برتر خود داشته.
2-شرايط راحت تري براي نصب داشته.
3-و توانسته باشد از استانداردهاي لازم عملي بهره گيري كرده و داراي استانداردهاي جهاني خاص خود باشد. اجزاي تشكيل دهنده سيستم حفاظتي در برابر آذرخش 1- صاعقه گير 2- هادي مياني 3- سيستم ارت
1- صاعقه گير : كه شامل ميله يكپارچه (فولادي ضدزنگ) با نوك تيز بوده و در قسمت مياني اين خازن ها وجود دارند كه در موقعيت شرايط جوي بوجود آمده باعث پاسخگويي سريع تر به صاعقه مي شوند و در محفظه اي دايره شكل ضدآب قرار دارند.
2- هادي مياني : جريان حاصل از صاعقه را به سيستم ارت مي رساند و طبق استاندارد NFC 17-102 تسمه اي مسي به اندازه هاي 20*3 ميلي متر مي باشد.
3- سيستم ارتينگ يا چاه ارت : كه مقاومت آن بايد كمتر از ده اهم باشد.
مزايا و مشخصات فني عقه گير الكترونيكي خازني اینجسکو فرانسه (INGESCO)
1-دارا بودن بالاترين شعاع ضريب پوشش (150 متر) نسبت به كليه صاعقه گيرهاي الكترونيك خازني ديگر
2-صاعقه گير الكترونيك خازني INGESCO
3-تنها صاعقه گيري است كه مطابق با دو استاندارد جهاني
NFC 17-102 و UNF 21186
تست و گواهي لازم را اخذ نموده است.
4-تست صاعقه گيرهاي الكترونيك خازني INGESCO
توسط معتبرترين لابراتورها و كمپانيهاي اروپا مانند :
TYCO (سازمان حفاظت از حريق اروپا)
EDF (سازمان استاندارد فرانسه)
TELECOME (بزرگترين توليدكننده تجهيزات مخابراتي اروپا)
L.C.O.E (بزرگترين توليدكننده تجهيزات مخابراتي اروپا) انجام گرفته است.
4- دارا بودن جداره خارجي تمام استيل كه باعث مقاومت دستگاه در برابر عوامل فرسايش مانند : باد و آفتاب و...) مي شود.
5- داراي نوك فولادي ضدزنگ
6- دو سال گارانتي دستگاه
4- 15 سال خدمات پس از فروش نگهداري در برابر اثرات مخرب آذرخش و پي آمدهاي آن Lightning ProtectiSystem - LPS
1- نگهداري بيروني 2- نگهداري دروني
نگهداري بيروني : منظور از نگهداري بيروني، حفظ ساختمانها و دكل ها و انسانها و حيوانات و اشياي آنها در مقابل ضربه مستقيم صاعقه كه باعث آتش سوزي و تخريب مي گردند كه براي محافظت آنان از صاعقه گير استفاده مي شود.
نگهداري دروني : چون اكثر تاسيسات امروزي داراي سيستم هاي برق و الكترونيك در داخل ساختمان مي باشد براي محافظت آن ها از اثرات ثانويه صاعقه اين نوع تجهيزات بايستي به وسيله لوازم و ابزارهاي حفاظتي مخصوص به نامه اريسترها
(arresters)
هستند محافظت مي شوند.
اثرات ثانويه بطور خلاصه عبارتند از :
1- اضافه ولتاژهاي حاصل از صاعقه Lightning Electromagnetic Pulse - LEP
2- اضافه ولتاژ حاصل از تخليه الكترواستاتيكي Electrostatic Static Discharge
3- اضافه ولتاژ هاي حاصل از فصع و وصل (Switching) مدار هاي جريان و حوادث و خطوط تغذيه Suitching Electro magnetic Pulse |